TARİHİN GÜNLÜĞÜ

GENEL TÜRK TARİHİ DERS ÖZETLERİ: MOĞOL İSTİLASI VE SONRASI,11. ve 14. YÜZYILLARDA TÜRK TARİHİ

Published on 06 Ocak 2011 by korayhoca in Tarih Özetleri

MOĞOL İSTİLASI VE SONRASI

Moğol İmparatorluğu

Kurucusu: Cengiz Han

Kuruluş Yılı: 1196

Yıkılış Yılı: 1294

Başkenti: Karakurum

Moğol İmparatorluğu, Cengiz Han tarafından 1196 tarihinde tüm Moğol kabilelerinin birleştirilmesiyle kuruldu.
Cengiz Han ;

Kırgızları, Turfan Uygur Devletini ve Karluk Türklerini egemenliği altına aldı.
Çin’e sefer yaparak 1216’da Pekin kentini ele geçirdi.
Batıya sefer yaparak Harzemşahlara saldırdı. Batı seferi sonucunda başta Semerkant ve Buhara olmak üzere Maveraünnehir’i ve bugünkü Pakistan’ı ele geçirdi.

Moğol İstilası sonucu şu olumlu ve olumsuz sonuçlar ortaya çıkmıştır:

Orta ve Ön Asya’daki Türk – İslam kültür merkezleri yıkılmıştır.
Bağdat’ın ele geçirilmesiyle İslam Uygarlığı büyük darbe aldı.
Moğollardan kaçan Türk kabileleri Anadolu’ya sığınmış, böylece Anadolu yeniden Türkleşmiştir.
Moğolların emrinde çalışan Uygur Türkleri sayesinde Türk kültürü geniş bir alana yayılmıştır.
Moğolların geniş bir alanda kurduğu egemenlik sayesinde ve “Ortak” adı verilen şirketler sayesinde Asya ticareti gelişti.

Cengiz Han 1227 yılında öldüğünde Moğol İmparatorluğu oğlu Ögeday Han tarafından yönetmeye başladı. Ögeday’dan sonra devlet zayıflayınca dört ayrı devlete bölündü. Bu devletler şöyle sıralanır

Kubilay Hanlığı

Kurucusu: Kubilay Han

Kuruluduğu Yer : Çin ve Moğolistan

Başkenti: Karakurum

İlhanlılar Hanlığı

Kurucusu: Hülagu Han

Kuruluduğu Yer : İran ve Azerbaycan

Başkenti: Tebriz

Çağatay Hanlığı

Kurucusu: Çağatay Han

Kuruluduğu Yer : Maveraünnehir – Türkistan

Başkenti: Semerkant

Altın Orda Hanlığı

Kurucusu: Batu Han

Kuruluduğu Yer : Karadeniz ve Hazar denizi kuzeyi

Başkenti: Saray kenti

Altın Orda, Çağatay ve İlhanlı Hanlıkları zaman içerisinde İslam dinini kabul ederek Türkleştiler. Yalnızca Kubilay hanlığı Budizm dinini kabul etti ve Çin kültürü içerisinde eridi.
İslamiyet’i ilk kez kabul eden Moğol hükümdarı Berke Han’dır.
İlhanlı Devleti Irak’ı ve Bağdat kentini ele geçirerek Abbasi halifeliğini yıktı.(1258) Böylece İslam Uygarlığı ciddi yıkıcı bir darbe aldı.
İlhanlılar Kösedağ savaşında Türkiye Selçuklularını yenilgiye uğrattılar ve Anadolu’yu ele geçirdiler.
Cengiz Han’ın kurduğu Moğol İmparatorluğu doğuda Kore ve Mançurya’dan batıda Macaristan’a kadar sınırlarını genişletmiştir. Hindistan ve Japonya hariç Moğollar tüm Asya’yı ele geçirmişlerdir.

Timurlu Devleti

Kurucusu: Emir Timur (Timurlenk)

Kuruluduğu Yer : Maveraünnehir – Türkistan

Başkenti: Semerkant

Timurlenk, Doğu Türkistan, Harzem, Kuzey Hindistan, İran, Irak, Azerbaycan, Karadeniz’in Kuzeyi, Suriye ve Anadolu’ya seferler düzenlemiş, bütün bu seferlerde başarılı olmuş ve büyük bir imparatorluk kurmuştur.
Timurlenk’in en önemli seferi Anadolu seferidir. Burada 1402 tarihinde Osmanlı Devleti ile Ankara savaşını yapmıştır. Savaşın nedenleri şunlardır:

Yerel beylerin Timurlenk ve Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezit’i birbirlerine karşı kışkırtmaları.
İki hükümdarın da Ön Asya’ya egemen olma isteği

Yapılan savaşta Timurlenk galip gelmiş, hatta Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezit esir düşmüştür.
Savaşın sonuçları şunlardır:

Anadolu’da beylikler yeniden topraklarına egemen oldu, böylece Anadolu Türk siyasal birliği bozuldu.
İstanbul’un Türklerce alınması gecikti.
Osmanlı ülkesi 11 yıl süren fetret (iç savaş) dönemine girdi.
Türklerin Balkanlardaki ilerleyişi durdu.

Bâbür Devleti

Kurucusu: Babür Şah

Kuruluduğu Yer : Hindistan

Başkenti: Agra

Safevi Devleti

Kurucusu: Şah İsmail

Kuruluduğu Yer : İran

Başkenti: Tebriz

Osmanlılar ve Safeviler 1514’te “Çaldıran Savaşını” yaptılar. Bu iki Türk devletini savaşa iten koşullar:

İki devlet arasındaki mezhep mücadelesi (Şii-Sünni)
Anadolu2ya egemen olma mücadelesi.

Savaşta Osmanlılar galip geldi, böylece ; Doğu Anadolu ve Batı İran Osmanlıların eline geçti, Anadolu’da oluşan Şii tehlikesi önlendi.

KÜLTÜR VE UYGARLIK

Devlet Yönetimi

Moğol hükümdarına Han ünvanı verilirken, Babürlü ve Safevi hükümdarlarına Şah denilirdi. Emir Timur’a Cengiz Han soyundan gelmediği için Han değil Emir ünvanı verilmiştir.
Moğollarda Türklerdeki gibi hükümdarın Kut denilen ve Göktanrı tarafından verilen özel bir güce sahip olduğuna inanılırdı.
Hanın yetkisini “Kurultay” adlı bir meclis ve Cengiz Hanın ortaya koyduğu “Yasa” sınırlardı.
Kurultay; Han, Han ailesi, Noyan denilen komutanlar ve boy beylerinden oluşurdu.
Moğollarda ordu komutanlarına Noyan, Cengiz Hanın özel savaşçılarına Nöker, Hanın oğullarına da Kobegün denirdi.

Hukuk

Moğolların hukukunu “Cengiz Han Yasaları” oluşturmaktaydı.
Yasalara karşı çıkanlar Yargu adı verilen mahkemelerde yargılanır, yargucı adı verilen hakimler bu mahkemeleri idare ederdi.

Ordu

Moğol ordusu Hunlar tarafından geliştirilen Onlu sisteme göre düzenlenmiştir.
Moğol ordusu atlı birliklerden oluşmaktaydı.
Timurlularda ve Babürlülerde ise filler bir savaş aracı olarak kullanılmaktaydı.
Ayrıca Babürlü ordusunda topçu birlikleri de bulunuyordu.

Din ve İnanış

Moğolların esas dini Eski Türklerin de inancı olan Şamanizm-Gök Tanrı diniydi.
Bunun yanı sıra Cengiz Han ve sonraki dönemde gerçekleşen istilalarla yerleşik hayata geçen Moğollar, (Kubilay Hanlığı hariç olmak üzere) İslamiyeti kabul etmişlerdir.
Ayrıca Moğollar arasında totemizm, Hristiyanlık ve Budizm dini de kabul edilmiştir.
Safevi Devleti Şii mezhebini İran’da yaygınlaştırırken, Babürlü hükümdarlarından Ekber Şah Hindistan’daki tüm dinleri birleştirerek “Din-i İlahi” adında yeni bir din kurmak istemi ama bu projesi başarısız olmuştur.

Sosyal Hayat

Moğollar başlangıçta göçebe bir hayat yaşıyorlardı. Buna bağlı olarak geçimlerini avcılık ve hayvancılıkla sağlamaktaydılar.
İstilalardan sonra başta Uygurlar olmak üzere medeni toplulukları da egemenlikleri altına alan Moğollar, uygarlaşarak yerleşik hayata geçtiler. Böylece önce ele geçirdikleri kentleri yakıp yıkan Moğollar, daha sonra buraları yeniden onardılar ve geliştirdiler.
Moğol toplumu küçükten büyüğe şu aşamalardan oluşmaktaydı :

Yasun (aile) > Oymak > Oba > İrgen (Kabile) > İl

Obaların başında Noyanlar bulunurdu. Bunların yardımcılarına da Nöker denilirdi.

Ekonomik Hayat

Moğollar başlangıçta göçebe bir hayat yaşıyorlardı. Buna bağlı olarak geçimlerini avcılık ve hayvancılıkla sağlamaktaydılar. Yerleşik hayata geçtikten sonra tarım ve ticaret Moğolların ekonomik etkinlikleri arasına girdi.
Uygurlardan kağıt para basmayı ve ticaret yapmayı öğrenen Moğollar, “Ortak” adı verilen devlet sermayesine dayanan ticaret şirketleri kurdular.
Ticaretten alınan “Tamga” adlı vergiler önemli bir zenginlik kaynağıydı. Ama Moğolların en önemli geliri savaşlardan elde edilen ganimetlerdir.
Moğollarda ilk kağıt para Kubilay Han zamanında basıldı.

Dil ve Edebiyat

Moğolların dili Moğolca idi. İlk yıllarda yazıyı bilmeyen Moğollar Cengiz Han döneminde yazıyı kullanmaya başladılar ve Moğolcayı Uygur alfabesi ile yazdılar.
Moğolların bilinen ilk eseri Cengiz Hanın yaşamını anlatan ve anonim bir yapıt olan “Moğolların Gizli Tarihi” adlı eserdi.
Moğollar yerleşik yaşama geçtikten sonra süreç içerisinde Moğolcayı unutarak Türkçe konuşmaya başladılar ve Türkleştiler.
Çağatay Hanlığı döneminde Türkleşme o kadar hız kazandı ki, doğu Türkçesine “Çağatay Türkçesi” denildi.
Türk – Moğol dönemine ait diğer edebi ve bilimsel alandaki temel eserler şunlardır:

Kelile ve Dinme (Hintçeden çeviri, Hayvan hikayeleri)
Muhakemetül Lugateyn : Ali Şir Nevai (Bu eserde Türkçe ile Farsça kıyaslanmış, Türkçe’nin Farsçadan üstün olduğu vurgulanmıştır.)
Babürname : Babür Şah
Manas Destanı
Cami üt Tevarih : Reşidüddin
Tarih-i Cihanügüşa : Cüveyni

Türk – Moğol döneminde hem hükümdar hem de edebiyatçı olan kişiler şunlardır :

Babür Şah : Babürname
Hüseyin Baykara (şair)
Şah İsmail (şair)
Kadı Burhanettin (şair)

Dede Korkut hikayeleri, Manas destanı, Çora Batır ve Edige destanı temel anonim eserlerdir.

Bilim ve Sanat

İlhanlılar döneminde Hulagü Han zamanında Azerbaycan’ın Meraga kentinde bir rasathane (gözlem evi) açıldı.
Timurlenk’in torunu ve Timurlu hükümdarı olan Uluğ Bey, dönemin ünlü astronomu (Gök bilimcisi) idi. Uluğ Bey Semerkant kentinde bir rasathane (gözlem evi) kurdurmuştur.
Timurlular döneminde yetişmiş olan ünlü bilim adamı Ali Kuşçu ise dönemin büyük matematikçisidir. Aynı zamanda Fatih Sultan Mehmet’in daveti ile İstanbul’a gelen Ali Kuşçu, Fatih Medreselerinde de ders vermiştir.
Hive Hanı Ebul Gazi Bahadır Han ise Şecere- i Türk (Türklerin soy kütüğü) ve Şecere- i Terakime (Türkmenlerin soy kütüğü) adlı eserleri yazmıştır.
Babürlüler döneminde Şah Cihan’ın ölen eşinin anısına yaptırdığı Agra kentindeki Tac Mahal adlı eser, Türk – İslam döneminin en önde gelen mimari eserlerindendir. (Bu yapının inşası, Osmanlı mimarları tarafından yönetilmiştir.)

11. ve 14. YÜZYILLARDA TÜRK TARİHİ

Anadolu’nun Fethi

Farklı Türk toplulukları tarihin eski çağlarından beri Anadolu’ya akınlar yapmışlardır. Bu akınların tüm amacı Anadolu’yu tanımak ve keşfetmektir.
Akın yapan Türk toplulukları şöyle sıralanabilir : Hunlar, Sibirler, ve Oğuzlardır.
Anadolu’ya yapılan en etkili akın Türkmenlerin ki olmuştur.
İlk Oğuz akını Çağrı Bey tarafından yapılmıştır.
Malazgirt Savaşından sonra Oğuz Türkleri Anadolu’ya yerleşmeye başladılar.

Anadolu’da Kurulan İlk Türk Devletleri

Malazgirt Savaşından sonra kurulan devletler şunlardır : Danişmendliler, Artuklular, Saltuklular, Mengücekliler, Dilmaçoğulları, Çubukoğulları, İnaloğulları, İnançoğulları, Tanrıvermişoğulları, Çaka Beyliği, Türkiye Selçukluları…
Bu Türk devletlerinin Türk tarihindeki rolleri şöyle sıralanabilir :

Anadolu’nun fethi ve Türkleşmesi gerçekleşti.
Bu devletler egemen oldukları yörelerde Bizanslılar, Ermeniler, Gürcüler ve Haçlılarla mücadele ederek buraları Türkleştirdiler.
Bu devletler egemen oldukları yörelerde mimari ve sosyal eserler kurarak bulunduları yöreleri bayındır hale getirdiler.

Türkiye Selçuklu Devleti

Kurucusu: Kutalmışoğlu Süleyman Şah

Kuruluduğu Yer : Anadolu

Başkenti: İznik (sonra Konya)

Kutalmışoğlu Süleyman Şah Anadoludaki Türkmenleri birleştirerek siyasal birliğ sağladı ve Türkiye Selçuklu Devletini kurdu.
Bizansla yapılan “Dragos Çayı Antlaşması” ile Bizans, Selçuklu devletini resmen tanıdı.
I.Kılıç Arslan Dönemi :

Haçlılarla Mücadele edildi.
Konya başkent yapıldı.
Anadolu Türk birliğini sağlamak için diğer beyliklerle mücadele edildi.

Sultan II.Kılıç Arslan döneminde Bizansla yapılan Miryokefalon Savaşı ile (1176) Anadolu’nun Türk yurdu olması kesinleşti, Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan atma amacı sona erdi.
Sultan I. Gıyasettin Keyhüsrev döneminde Antalya alındı, güneyde bir liman elde edildi. Selçukluların ilk deniz gücü oluşturuldu.
Sultan I. İzzettin Keykavus döneminde Sinop kentinin fethedilmesiyle kuzeyde önemli bir ticaret limanı elde edildi. Selçuklular kuzey ve güneyde liman kentlerini elde edince Anadolu’da ticari üstünlüğünü ele geçirdi.
Ticaret artınca devlet zenginleşti, devlet zenginleşince ordusu güçlendi, ordu güçlenince devlet bölgenin güçlü ve saygın devletlerinden oldu, devletin gücü ve saygınlığı artınca zenginliği oranında bilim ve kültür çalışmaları hızlandı ve renklendi…
Sultan I. Alaeddin Keykubad dönemi:

Türkiye Selçuklularının en parlak ve güçlü dönemidir.
Moğol istilası tehlikesine karşı Sivas, Konya ve Erzurum surları onarıldı.
Türkiye Selçuklularının ilk deniz seferi olan Kırımdaki Soğdak limanına yapıldı.
Anadolu Türk birliği kuruldu.
Harzemşahlarla 1230 senesinde Yassı Çemen Savaşı yapıldı.

Haçlı Seferleri

Orta Çağda, Kudüs kentini ele geçirmek için Hristiyan Avrupa milletlerinin doğudaki Müslüman ülkelere yaptığı seferlere Haçlı seferleri adı verilir.
Nedenleri : Haçlı seferlerinin temel nedenleri şöyle sıralanabilir :
Dini Neden : Hristiyanlarca kutsal kabul edilen Kudüs kentini Müslümanlardan almak. Müslümanlara karşı savaşan Hristiyanların papalık tarafından tüm günahlarının bağışlanması.
Ekonomik Neden : Derebeylik düzeni içindeki yoksul Avrupa milletlerinin İpek ve Baharat yolunu elinde tutan Müslüman dünyanın elindeki bu zenginliği ele geçirmek istemiştir.

Siyasal Neden: Selçuklu Türklerinin Anadolu’yu fethetmesi,İstanbul önlerine kadar gelmesi üzerine Bizans Devleti batıdan özellikle Papalıktan yardım istemiş ve bu istek olumlu bir yanıt bulmuştu.
NOT: Papalık nedir?

Papalık,Katolik Hristiyanların en kutsal makamıdır.Dini bir makam olan papalık aynı zamanda bir devlet sayılır.Papalığın gücü diğer Hristiyan imparatorlukları ve devletleri din adına harekete geçirebilmesinden gelir.

Haçlı Seferlerinin Oluşumu

Haçlı seferleri 1096-1270 yılları arasında sürmüştür.(174 yıl)
Haçlı seferlerinin en önemlisi ilk dördüdür.
Birinci Haçlı seferi amacına ulaşmış ve Haçlı ordusu Kudüs’ü ele geçirmiştir.
Birinci Haçlı seferi sonunda Kudüs,Urfa ve Antakya’da haçlı kontlukları(derebeylikleri)

kuruldu.

İkinci Haçlı seferi bu derebeyliklerden Urfa kontluğunun Müslüman-Türk hükümdar

Nureddin Zengi tarafından ele geçirilmesi sonucu başladı.

İkinci Haçlı seferi ilk kez imparatorların katıldığı seferdir.Amacına ulaşamayan seferdir.

Üçüncü Haçlı seferi ise Selahaddin Eyyub’inin Hıttin savaşında haçlıları yenerek Kudüs’ü kurtarması sonucu başladı.Amacına ulaşamadı.

Dördüncü Haçlı seferi yine Kudüs’ü kurtarmak için yapılmış,ama Haçlı ordusu Bizans’ın başkenti İstanbul’u ele geçirmiş ve yine kendileri gibi Hristiyan olan Bizans’ın başkentini yağmalamış ve burada bir derebeylik kurduklarını ilan etmişlerdir.

Haçlı Seferlerinin Sonuçları:

Haçlı Seferlerine karşı Türklerin İslâm dünyasını koruması üzerine İslâm dünyasındaki önemleri arttı.Bilhassa Türkiye Selçukluları,Danişmendliler ve Zengiler gibi Türk devletleri haçlılarla mücadele etti.
Suriye,Filistin ve Anadolu’daki kentler zarar gördü.
Türklerin batıya ilerleyişi durdu.Anadolu Türk birliği sarsıldı.
Derebeylerin bu seferlere katılması,kiminin ölmesi,kiminin tüm varlığını yitirmesiyle Avrupa’da derebeylik rejimi(Feodalite) zayıfladı.
Akdeniz limanları önem kazandı,doğu ve batı ticareti gelişti.Bu işten en karlı İtalyan Denizci Tüccar devletleri çıktı.(Venedik,Ceneviz,Piza,Amalfi)
Avrupalılar Müslümanlardan kağıt,pusula,matbaa (basım tekniği) ve barut gibi teknik buluşları öğrendi.Bu buluşlar Avrupa’yı değiştirecek ve ilerletecek etkenler oldu.
Katolik kilisesine(papalık) olan güven azaldı.

TÜRKİYE SELÇUKLULARI’NIN YIKILIŞI VE BEYLİKLER DÖNEMİ

Türkiye Selçuklu devleti Kösedağ savaşı sonucu Moğol egemenliğine girdi ve 1308 de tamamen yıkıldı.
Türkiye Selçuklu devleti yıkılınca sınır boylarına yerleştirilen ve buraları korumakla görevlendirilen göçebe Türkmen boylarının şefleri –ki bunlara uç beyi denirdi- bağımsızlıklarını ilan ettiler.
Uç beyleri denilen bu Türkmen şeflerin kurduğu devletçiklere de “beylik” adı verildi.
Anadolu’nun her köşesinde farklı beylikler kuruldu.Bu beyliklerin adları şöyledir:

a) Osmanoğulları

b) Karamanoğulları

c) Germiyanoğulları

d) Karesioğulları

e) Hamitoğulları

f) Eşrefoğulları

g) Alaiye beyliği

h) Menteşoğulları

i) Sahip Ataoğulları

j) Aydınoğulları

k) Canik beyliği

l) Candaroğulları

m) Pervaneoğulları

n) Saruhanoğulları

o) Ramazanoğulları

p) Dulkadiroğulları

NOT: Bu beyliklerin Türk tarihindeki önemi nedir?

Bu Türk beylikleri;

a) Anadolu’da Türk nüfusun artmasını sağladılar.Göçebeleri yerleştirerek,Anadolu’nun Türkleşmesini hızlandırdılar.

b) Beylikler,sınırları içinde yaşayan halkı hem Bizans hem de Moğollara karşı korudular.

c) Anadolu’da Türk kültürünün iyice yerleşmesini sağladılar ve pek çok mimari eserler verdiler.

d) Türk dilini koruyup geliştirdiler ve Türkçe ile yazılmış edebi eserler verilmesini teşvik ettiler.

e) Beyliklerden bazıları denizcilikle uğraşarak,Türk denizciliğinin temellerini attılar (Karesioğulları,Aydınoğulları ve Menteşoğulları)

F İlk Türk donanması (deniz kuvvetleri) Malazgirt savaşı sonrasında Ege bölgesinde bir beylik kuran ÇAKA BEY tarafından 1090 yılında oluşturulmuştu…

Yukarıda sayılan beyliklerden Karamanoğulları zamanında Karamanoğlu Mehmet bey,ilk kez Türkçeyi resmi dil ilan etti.Türlçeden başka dil konuşulmasını yasakladı. (13 Mayıs 1277)

FBu beyliklerden en önemlisi Osmanoğullarıdır.Marmara bölgesinin güneybatı kısmında (Bugün ki Bilecik şehri civarı/Söğüt ve Domaniç yaylaları) kurulan bu uç beyliği,ileride hızla genişleyerek Anadolu ve Balkanlarda yayılacak,üç kıtada 7 asır sürecek bir imparatorluğa dönüşecektir.(Osmanlı İmparatorluğu)

Diğer Türk Devletleri

14. ve 15.yüzyılda Orta ve Doğu Anadolu’da bu beyliklerden başka şu Türk devletleri kurulmuştur: Eretna Devleti,Kadı Burhanettin Devleti,Karakoyunlu Devleti,Akkoyunlu Devleti…

KÜLTÜR VE UYGARLIK

1.Devlet Yönetimi: Türkiye Selçuklu hükümdarına Sultan ünvanı verilirdi.Vezire ise Sahip denmekteydi.Tıpkı Büyük Selçuklulardaki gibi divanlar bulunmaktaydı.En büyük divan ise Divan-ı Saltanattı.
Büyük Selçuklulardan farklı olarak Divan-ı pervane adlı bir kurum bulunurdu.Bu kurumun yöneticisine Pervaneci denirdi.Bu kurumun görevi devlete toprakları kayda geçirmekti.
Türkiye Selçuklu Devleti yıkıldıktan sonra kurulan beyliklerin yöneticisine de Ulu Bey denirdi.
Ülke eyaletlere ayrılırdı.Eyaletler üç bölümdü.
Melik denilen prenslerin yönettiği eyaletler,Sübaşı denilen generallerin yönettiği eyaletler,sınır bölgesindeki Türkmen şeflerinin yönettiği uç eyaletleri…

NOT: Türkiye Selçuklularının ordu,hukuk,maliye,toprak sistemleri nasıldı?

Türkiye Selçukluları,Büyük Selçukluların bir devamı olduğundan adı geçen sistemler ve bunlara ait kavramlar,görevli isimleri aynıdır.Bu nedenle tekrara gerek yok…

2.Din ve İnanış:

Türkiye Selçukluları ve beylikler döneminde halkın çoğu Müslüman’dı.Bunu yanında Anadolu’da Hristiyan bir kitle de bulunmaktaydı.
Türkiye Selçukluları ve beylikler uzun yıllar farklı inançları bir arada dengeli bir biçimde yaşatmış,Müslüman olmayanlara karşı hoşgörülü bir tavır takınmıştır.
Çünkü Anadolu’yu Türkleştirip Müslümanlaştıranlar Hoca Ahmet Yesevi geleneğinden gelen ve Horasan Erenleri diye anılan sufî dervişlerdi.Bunların İslâm anlayışı Türkiye Türklerinin İslâm dinini daha hoşgörülü bir biçimde algılamasına ve yaşamasına neden olmuştur.

Türkiye’deki hoşgörülü İslâm anlayışının ve Türk hümanizminin (insancıllık) temellerini atan büyük düşünür ve sufîler; Mevlana Celaleddin Rumi,Hacı Bektaş Veli ve Yunus Emre’dir.
Ayrıca İspanya Müslümanlarından olan ve İslâm’ın büyük sufilerinden Muhiddin Arabi de Anadolu’ya gelmiş,Konya’da bulunmuş ve kendi öğretilerinin izini Türkiye’de bırakmıştır.

3.Sosyal ve Ekonomik Yaşam:

12.yüzyıldan itibaren batılı tarihçiler Anadolu için “ Türkiye” adını kullanmaya başladılar.
Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurulmasıyla Anadolu Türkleşmiş,Türkler ve diğer topluluklar Selçuklulardan hiçbir baskı görmeden huzur içinde yaşamışlardır.
Türkiye Selçuklularında halk; Kentliler,Köylüler ve Göçebeler olmak üzere üçe ayrılırdı.
Türkiye Selçuklularında en başta tarım,daha sonra göçebelerin uğraşısı olan hayvancılık önemli yer tutardı.Fakat Anadolu’nun konumu nedeniyle (Avrupa ve Asya arasında köprü konumunda oluşu) ticarette önemli bir yer tutardı.Türkiye Selçuklularının Anadolu’da siyasi birliği kurması sonucu güvenliğin sağlanması,Anadolu’nun nüfusca kalabalıklaşması,tarım ve zanaatın gelişmesi,Türkiye Selçuklu Devletinin tüccarları koruması nedeniyle ticaret gelişti.Bunun en büyük göstergesi Anadolu’nun her yanındaki Kervansaraylardır.Çok kervansaray olması ticaret yaşamının canlılığına işarettir.
Fakat ticaret Moğol istilasından sonra geriledi ve Türkiye bir ekonomik çöküşe geçti.

F Türkiye Selçukluları’nın ilk başkenti İznik kenti idi.Birinci Haçlı seferi sonucu Haçlılar İznik’i işgal edince başkent Konya’ya alındı.Devlet yıkılana kadar Konya başkent kaldı…

Dil ve Edebiyat:

Türkiye Selçuklularının resmi dili (Türk olmalarına rağmen) Fars’çaydı.
Fakat halk arasında yaygın dil Türk’çeydi.
Selçuklular ve beylikler döneminde Türkiye’de edebiyat üç kola ayrılırdı: Halk edebiyatı,Tasavvuf edebiyatı,Divan edebiyatı..
Selçuklular ve beylikler döneminde Türkiye’deki başlıca edebi eserler şunlardı:

a) Battalname ————– Anonim

b) Danişmendname ———— Anonim

c) Garipname——————-Aşık paşa

d) Bektaşi Fıkraları———— Anonim

e) Nasreddin Hoca Fıkraları

f) Mesnevi———————Mevlana

g) Risaletü’n-Nushiyye————Yunus Emre

h) Makalat————————–Hacı Bektaş Veli

5.Sanat:

Türkiye Selçukluları ve beylikler döneminde Türkiye imar etkinlikleri ile zenginleştirildi.
Daha çok mimari alandaki etkinlikler göze çarpar.Kervansaray,camii,medrese,

İmarethane,han,hamam gibi eserlerdir bunlar.

Başlıca mimari eserler; Sivas Gök Medrese,Erzurum Çifte minareli Medrese,Konya Karatay Medresesi’dir…